Burn-out

Overspannenheid en Burn-out

Er zijn veel misvattingen over burn-out. De bekendste is, dat het iets is om je voor te schamen. Het kan immers iedereen overkomen. Sterker nog: het zijn niet de zwakkeren die opgebrand raken, maar juist de mensen met een (te) sterk verantwoordelijkheidsgevoel. Onze omgeving bekogelt ons met prikkels en de wereld verandert met een snelheid die om voortdurende aanpassing vraagt. En daar zijn we eigenlijk niet op gebouwd. We zullen dus moeten leren om onze stresshuishouding goed in de gaten te houden.

 


Wat is dat toch als iemand een burn-out heeft opgelopen? Je hoort er inderdaad toch wel steeds vaker over en soms zelfs al bij relatief jonge mensen. Is het een ziekte of is het een modeverschijnsel en gaat die hype vanzelf over? Wat is er aan te doen als je het hebt of gaat het altijd vanzelf over? Kan het iedereen overkomen of loopt een bepaald soort mensen extra risico? Zo leven er wellicht nog veel meer vragen over het eigentijdse fenomeen van burn-out. Lees deze nieuwsbrief en je zult op de meeste van dit soort vragen wel een antwoord gekregen hebben.


Ook al is burn-out een nog vrij ‘nieuwe’ aandoening die nog niet (goed) is omschreven en die daarom wellicht nog niet voorkomt in de DSM IV, het handboek dat gehanteerd wordt door psychiaters en psychologen bij het stellen van een diagnose, dit wil niet zeggen dat het verschijnsel niet veel voorkomt. Het tegendeel blijkt uit onderzoek dat gedaan werd door de afdeling Gezondheidspyschologie van het Utrecht Medisch Centrum (UMC) in samenwerking met het laboratorium voor psycho-neuro-immunologie. Zij kwamen uit op de schatting dat 10-20% van alle mensen zich in de risicofase bevinden om een burn-out op te lopen. Zij kwamen verder nog tot de volgende bevindingen:
o Burn-out komt het meest voor bij 30-50jarigen.
o Burn-out treedt soms ook al op bij studenten.
o Bij 53% van de mensen met burn-out is de ziekteduur kortere dan 1 jaar.
o Bij 30% van de mensen met burn-out is de ziekteduur langer dan 1 jaar en korter dan 2 jaar.
o Bij 17% van de mensen met burn-out is de ziekteduur langer dan 2 jaar.

Top

Het ziektebeeld burn-out
Een burn-out loop je op als je jarenlang onder veel te grote druk leeft, je er een gewoonte van hebt gemaakt om over je grenzen heen te gaan en je daarbij steeds meer hebt afgeleerd om te luisteren naar signalen die je lichaam dan meestal al lange tijd afgeeft. Het gebeurt bijna altijd bij mensen die het hart echt op de goede plaats hebben zitten, die hart voor de zaak hebben, die alles geven wat ze in huis hebben vanuit een enorm verantwoordelijkheidsgevoel en die een heel hoog streefniveau hebben. Zij weten in de regel ook niet van ophouden, het zijn sterke mensen die jarenlang kunnen knokken. Ik zeg daarom ook altijd: het zijn de beste medewerkers voor de baas maar ze zorgen absoluut niet genoeg voor zichzelf. Het gaat dus om getalenteerde en begaafde mensen maar ze hebben vaak onbewust te lijden aan een gebrek aan zelfvertrouwen, diep van binnen. Ze voelen continu ‘een hete adem in hun nek’ in de trant van: ‘wat je ook doet het is nooit goed genoeg’. Het kan niet alleen beter maar het moet ook altijd beter. En dat is de grote valkuil waar deze mensen ingaan. Als ze niet tijdig hun levenshouding aanpassen dan gaan ze voor de bijl en lopen ze de zogenaamde burn-out op. Ze raken dan uiteindelijk (bijna) totaal uitgeput, je voelt je dan volledig opgebrand, en dan kun je helemaal niets meer. Dan lig je er voor maanden uit. Omdat je dan al zo lang roofbouw hebt gepleegd op je lichaam begint dat lichaam ook steeds meer te verzaken totdat je er uiteindelijk doodziek van bent en dan kun je je ook maar het best totaal overgeven aan het maanden lang niets doen.

Als je arts dan het ziektebeeld kent en je daarover goed informeert dan zul je goed behandeld en begeleid kunnen worden zodat je er niet één of twee jaar mee hoeft aan te sukkelen. Dan zul je weer snel terug op krachten kunnen komen en psychologisch begeleid worden zodat je er precies wel dat van gaat leren dat je niet binnen de kortste keren op de oude voet doorgaat en snel weer in dezelfde valkuil gaat.

Chronische stress stoornis
Je loopt dus een burn-out op als jarenlang de belasting veel groter is dan jouw belastbaarheid, als je chronisch teveel hooi op de vork hebt. Hierdoor gebruik je je reserves en je veerkracht op waardoor uiteindelijk alles ook veel minder efficiënt gaat lopen. Overbelasting wordt ook wel stress genoemd maar niet alle stress is ongezond. Een zekere mate van stress is juist goed voor een mens, velen weten dat ook maar al te goed omdat ze, als de druk groter wordt, juist beter gaan functioneren. Wij zoeken spanning en avontuur en hebben juist een uitdaging nodig. Al deze vormen van stress zijn heel gezond en worden daarom ook wel eustress (spreek uit ui-stress) genoemd. Stress wordt pas ziekmakend als de druk te hoog wordt en als die te langdurig gecontinueerd wordt zonder voldoende rustmomenten of periodes waarin je je voldoende kan herstellen. De boog kan niet altijd gespannen zijn. Dan is er sprake van pathologische stress. En pathologische stress leidt altijd tot klachten of een ziektebeeld dat ook wel een chronische stress stoornis genoemd wordt, een huisarts spreekt ook wel van surménage, het Franse woord voor overbelasting.

Top

Niet iedereen die overspannen is heeft een burn-out
Als je maandenlang tot een jaar jezelf overbelast dan kun je heel gemakkelijk in een toestand terecht komen die overspannenheid of overwerktheid genoemd wordt, maar hiervan herstel je in de regel veel sneller en gemakkelijker dan bij een burn-out. Een burn-out bouw je op in verloop van jaren en is altijd gebaseerd op een onjuist zelfbeeld; velen leven, al of niet bewust, met de angst dat ze niet goed genoeg zijn. Iemand met een burn-out heeft dus altijd een psychologische aanpak nodig waarbij dit verwrongen zelfbeeld tot bewustzijn gebracht en gecorrigeerd kan worden. Iemand die ‘slechts’ overspannen is behoeft in de regel geen psychotherapie.

Stressbestendigheid
Nou zijn er grote aangeboren verschillen tussen hoe goed iemand tegen hoge stress bestand is, de één is nu eenmaal veel stressbestendiger dan de ander, maar die wordt wel mede sterk bepaald door de leefwijze. Iemand die regelmatig veel sport en bewust en zorgvuldig zijn voedsel kiest is veel stressbestendiger dan iemand die nooit achter zijn bureau vandaan komt of dan de vrachtwagenchauffeur die bijna altijd in wegrestaurants eet. Een burn-out ontstaat bijna altijd door chronische overbelasting in de werksituatie, hoewel problemen in de privésfeer wel een extra duit in het zakje kunnen doen. Ik zie een duidelijk verband tussen de enorme toename van de werkdruk, er moet steeds meer werk verzet worden met steeds minder personeel, en de sterke toename van het optreden van burn-out. Dit gaat helaas vaak hand in hand met het verslechteren van de arbeidsomstandigheden en het teruglopen van het plezier in het werk. Nu heeft onze westerse samenleving van zichzelf al een hoge intrinsieke stressfactor door het haastige tempo waarin we leven, door de enorme toename van informatie die tot ons komt, gevraagd en ongevraagd, en door de toename van chemische belasting vanuit het milieu, in onze voeding en het hoge gebruik van chemische geneesmiddelen. Dan komt daar nog een sterke toename van elektrosmog bij en zo moeten wij met zijn allen de concurrerende wedkamp aangaan met de lage lonen landen. Als dit nog geen chronische stress is. Dan valt de schatting van het UMC in de inleiding nog mee, dan kun je je afvragen of nu al niet veel meer mensen in de risicofase van een burn-out zitten.

Top


De medische kant van de zaak
Het zijn vooral de bijnieren, twee pyramidevormige orgaantjes, niet groter dan een walnoot die op de nieren liggen, die de meest centrale rol vervullen in het totale stress regulatie systeem. De stress regulering verloopt over drie besturingslijnen:
1. De aan elkaar gekoppelde neurotransmitters adrenaline en noradrenaline. Neurotransmitters zijn stoffen die zorgen voor de overdracht van minuscule elektrische prikkels in de hersenen. Deze reguleren op de heel korte termijn, van moment tot moment, de aanpassingen die in het lichaam en de geest nodig zijn om verhoogd actief te zijn (adrenaline) en om daarvan weer bij te komen (noradrenaline). Iedereen kent wel dat gevoel als je zegt: de adrenaline giert hem door de keel.


2. Het bijnierschorshormoon cortisol maakt het mogelijk dat het lichaam en de geest over langere tijd in staat zijn tot het leveren van grotere prestaties waardoor je beter bestand bent tegen stress; er is een tweede bijnierschorshormoon (DHEA) dehydroepiandrosteron); het tweelingbroertje van cortisol dat de reacties op stress helpt te stoppen.


3. De neurotransmitter serotonine speelt ook een belangrijke rol bij alles wat met stress te maken heeft. De meeste mensen kennen het stofje inmiddels wel omdat het een belangrijke rol vervult bij depressies en het voorkómen daarvan.

De eerste twee besturingslijnen worden verzorgd door de bijnieren, die aangestuurd worden door de hersenen en het vegetatieve zenuwstelsel, dat gedeelte van het zenuwstelsel dat vegetatieve lichaamsfuncties vanzelf goed laat verlopen. De afscheiding van de bijnierschorshormonen wordt geregeld door een gebied in de hersenen. Een ingewikkeld systeem regelt hoeveel cortisol, hét stressregulerende hormoon, er van moment tot moment geproduceerd wordt. Dit systeem bestaat uit de hypothalamus, de hypofyse en de bijnieren die tezamen de ‘hypothalamus-, hypofyse-, bijnier-as’ genoemd wordt. Dit ‘samenwerkingsverband’ wordt ook wel de HPA-as genoemd (naar het Engels: Hypothalamus, Pituitary gland, Adrenal gland).

  

 

 

Iemand die voortdurend onder te grote druk staat heeft steeds een te hoge cortisol productie waardoor je continu in een soort van opgewonden staat verkeert, je te alert bent en op een gegeven moment (bijna) niet meer kan ontspannen. Je kan deze mensen er o.a. aan herkennen als ze lectuur meenemen naar het toilet. Hun geest vraagt om voortdurende stimulatie. Je grijpt steeds meer naar stimulerende en troostmiddelen zoals koffie, alcohol, chocolade of suiker en gewoon meer eten. Je slaappatroon raakt verstoord waardoor het herstelmechanisme steeds verder ondermijnd raakt. Dit gehele leefpatroon leidt uiteindelijk tot een daling van de serotonine productie in de hersenen waardoor de stemming daalt, angsten kunnen toenemen en zelfs de spijsvertering verstoord kan raken.

Top


Behandeling van een burn-out
Een goede behandeling valt of staat met een tijdige diagnose en een behandelaar die voldoende overwicht heeft dat hij de patiënt/cliënt kan overtuigen en ‘aan de ketting kan leggen’. Want het zijn, zoals eerder gezegd, juist de knokkers en de mensen die niet van opgeven weten, die in dit schuitje terecht komen.
De behandeling is dan bij voorkeur een integrale, d.w.z. een aanpak van de kant van een, liefst orthomoleculair geschoold, arts én een psycholoog of mentale begeleider die goed thuis is in deze materie en je intensief kan begeleiden in de verschillende fasen waarin het herstel verloopt:
Fase 1: de absolute rustfase
Fase 2: de revalidatie fase
Fase 3: de reïntegratiefase


Fase 1: de absolute rustfase
Afhankelijk van de ernst van de burn-out, dus de fase waarin de behandeling start, moet u rekenen op een periode van vier tot acht weken (bijna) absolute rust. De orthomoleculair arts geeft voedings- en leefregels. De psycholoog zal informatie verschaffen over burn-out, hoe die heeft kunnen ontstaan en wat er nodig is om het proces te keren. Ook kan hij helpen om u te leren ontspannen, bijvoorbeeld door ademhalingsoefeningen of visualisaties. Hij ziet er op toe dat de mensen om u heen goed op de hoogte zijn van wat er aan het gebeuren is.

Fase 2: de revalidatiefase
Na vier tot acht weken is enige belasting mogelijk. U moet die belasting wel heel goed bewaken. U moet zich voortdurend opnieuw aanpassen aan uw lichaam, dat aangeeft wat het wel of niet aankan. U kunt weer voorzichtig met werk beginnen.
De orthomoleculair arts houdt het proces van lichamelijk herstel bij en adviseert soms behandelingen als vasten of een specifiek dieet. De psycholoog helpt u om in te leren zien hoe uw manier van leven u in deze moeilijkheden heeft gebracht. Want u wilt dit allemaal geen tweede keer meemaken. Hij staat u bij wanneer pijnlijke emoties de kop opsteken. Ook kan hij u helpen om het contact met uw lichaam te herstellen. Een gewaarschuwd mens telt voor twee, tenslotte.
Nu kunt u meer gaan bewegen en dat moet u zeker ook doen. Bij aanhoudende gespannenheid van het lichaam kunt u een (liefst gespecialiseerde) masseur inschakelen, die niet té rigoureus zal beginnen. U bent immers nog niet beter.
En, voor zover dat al niet gebeurd is, zult u uw toestand moeten erkennen en ermee naar buiten komen. Doe liever niet geheimzinnig over uw ziekte. De revalidatiefase duurt gewoonlijk drie tot zes maanden.

Fase 3: de reïntegratiefase
Nu kunt u, in goed overleg, het in de vorige fase weer voorzichtig opgepakte werk langzaam opvoeren. Bewaak nog steeds uw grenzen. Het werk van de dokter nadert zijn voltooiing. Bij de psycholoog kunt u zonodig aandacht schenken aan meer persoonlijke zaken, die te maken hebben (gehad) met het ontstaan van uw toestand. Als alles meezit, hebt u de dokter niet of nauwelijks meer nodig. De psycholoog is beschikbaar als u moeilijkheden ondervindt bij uw werkhervatting.

Top

Waaraan herken je mensen die bezig zijn een burn-out op te bouwen?
Juist omdat mensen die bezig zijn een burn-out op te bouwen zo in elkaar zitten dat ze het zelf vaak niet willen zien volgt hier een overzicht van kenmerken die ze kunnen gaan vertonen. Niet alle kenmerken zijn altijd aanwezig maar je zou kunnen zeggen dat iemand meer risico loopt naarmate hij/zij meer kenmerken vertoont.


Kenmerken van de risicofase
U kunt zelf, liefst samen met uw partner of een goede vriend, nagaan of u zich in de risicofase bevindt. Hier de belangrijkste symptomen:
▪ U slaapt minder diep dan anders.
▪ U bent als u opstaat niet volledig uitgeslapen.
▪ U hebt het weekend nodig om 'bij te slapen' en voelt zich pas op zondag weer fit.
▪ U wordt sneller moe dan u gewend bent.
▪ U eet anders dan u gewend was, bijvoorbeeld meer gehaast, vaker, minder of juist meer.
▪ U neigt ernaar meer te roken, te drinken of te snoepen.
▪ U hebt minder plezier in bewegen.
▪ U transpireert sneller.
▪ U geniet minder van uw hobby’s.
▪ U bent vaker kortáf.
▪ Uw lijstjes van plichten en taken worden langer.
▪ U verlangt naar luie, zorgeloze vakanties.

Kenmerken van chronische overbelasting
Deze diagnose kunt u niet zelf stellen. Raadpleeg uw huisarts. Als hij meent dat er sprake is van overspannenheid, zal hij u waarschijnlijk psychologische hulp adviseren. Ga op dat voorstel in. Neem tevens contact op met een orthomoleculair arts of een orthomoleculair natuurgeneeskundige. Hier de voornaamste symptomen:
▪ U voelt zich nooit meer goed uitgerust.
▪ U staat moe op.
▪ U slaapt slecht en niet echt diep.
▪ Uw gewicht stijgt of daalt de laatste tijd opvallend.
▪ U neigt ernaar veel te roken, drinken, koffie te drinken of te snoepen.
▪ U zou in uw vrije tijd het liefst in bed of in bad liggen.
▪ U hebt geen tijd en fut meer voor leuke dingen.
▪ Uw concentratie wordt slechter.
▪ Uw korte termijn geheugen verslechtert.
▪ U bent daardoor warrig in uw handelen.
▪ U hebt bijna nergens meer plezier in.
▪ U bent prikkelbaar.
▪ U voelt behoefte om in woede uit te barsten en soms doet u dat ook.
▪ U moet soms plotseling huilen.
▪ U voelt zich 'gejaagd'.
▪ U doet van alles door elkaar en kunt niet meer goed prioriteiten stellen.
▪ Uw productiviteit loopt terug.
▪ U hebt het gevoel nooit tijd genoeg te hebben om uw taken af te krijgen.
▪ U bent opvallend onverdraagzaam jegens mensen die niet of weinig werken.
▪ Uw collega’s ergeren u meer dan vroeger.
▪ U wordt kribbig.
▪ U krijgt een hekel aan uw werk.
▪ U vraagt zich soms af waar u eigenlijk voor leeft.
▪ U voelt zich angstig.
▪ U krijgt conflicten met uw partner, vrienden of collega’s.
▪ U ziet uw toekomst somber in.


Het is geen toeval dat deze nieuwsbrief juist nu aan dit onderwerp gewijd was. Want juist begin oktober 2007 verschijnt er een nieuw boek over burn-out:

Opgebrand, herkennen, voorkomen en genezen van burn-out geschreven door Jaap van der Burgh en door mij (als coauteur) bij Uitgeverij Thema met het ISBN no 978-90-5871-138-0.
De passages die in dit artikel bruin omkaderd zijn komen uit het boek.

 

Te bestellen bij bol.com:

http://www.bol.com/nl/p/opgebrand-e/1001004005446244/

 

07 oktober 2007
Hans Reijnen, arts voor homeopathie en bioresonantie

Op 03 januari 2013 was er een documentaire van Holland Doc bij de VPRO over de 'burn-out industrie':

http://www.hollanddoc.nl/kijk-luister/documentaire/b/burn-out-industrie.html

De film laat zien dat burn-out een reëel probleem is waar je mee te maken kunt krijgen maar dat er tevens allerlei hulpaanbod is voor dit probleem waarbij vraagtekens te plaatsen zijn.

Top                                                                  Home